قصر یاقوت

قاجاری‌ها که روی کار آمدند، معماری‌شان هنوز بر همان سیاق ساخت‌وساز سنتی بود؛ اصلاً یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها در معماری‌شان، توجه به فرم‌های سنتی مانند ایوان، حیاط مرکزی، بادگیر و شبستان بود. این نگاه، از شروع سلطنت آقا محمد خان تا پایان سلطنت محمد شاه اول، ادامه داشت.

اولین بنای ایرانی که پس از این سفرها، رنگ‌وبوی فرنگی به خود گرفت، عمارت قصر یاقوت در تهران و در منطقه سرخه‌حصار است که به‌دلیل قرارگرفتنش در این منطقه، به نام کاخ سرخه‌حصار هم شناخته می‌شود.

این کاخ ، در سال 1262 خورشیدی و سی‌ونهمین سال سلطنت ناصرالدین شاه، یعنی تقریباً سال‌های بین سفر دوم و سوم او به اروپا، و توسط میرزا محمدخان، پیشخدمت خاصه‌اش ساخته شد. در همان سال، برای ساخت این کاخ نزدیک به ۱۵هزار تومان هزینه شده ‌است.

قصر یاقوت، دو بخش اصلی، یعنی بیرونی و حرم‌خانه سلطنتی دارد و در زمان خودش، بنایی بزرگ و مجلل بوده و آن‌طور که گفته شده، علاوه بر عمارت اصلی، اتاق‌های فراوان داشته و کاروانسرا، سربازخانه و گرمابه. البته بیشتر جزئیات مطرح‌شده در این کاخ، به استناد شواهد قدیمی و تصاویری است که در آلبوم‌خانه کاخ گلستان است.

کاخ قصر یاقوت، تا پایان سلطنت قاجاری‌ها، همان قصر و استراحتگاه شاهی در نزدیکی شکارگاه به شمار می‌رفت. البته باید بر این نکته تأکید کرد که این عمارت، بیش از آنکه تفرجگاه شاه قاجار باشد، آشپزخانه دربار به حساب می‌آمد. نکته جالب‌تر اینکه 2 ضرب‌المثلی که امروز بین ما رواج دارد، از همین کاخ و آشپزخانه دربار شکل گرفته.

به هر ترتیب، این کاخ کاربری خودش را تا پایان دوره قاجار حفظ کرد اما آنچه مسلم است اینکه مجلس شورای ملی، در سال 1336، تصویب کرد که باغ این عمارت، و تأسیسات همراه آن به سازمان بیمه‌های اجتماعی واگذار و به بیمارستان ریوی تبدیل شود. در سال 1346، بخش‌های روانی و جراحی هم به آن اضافه شد و درنهایت، با تصویب مجلس در سال 1355، این محدوده تبدیل به یک بیمارستان عمومی شد؛ همان بیمارستانی که امروز به‌عنوان مرکز فوق‌تخصصی قلب دکتر لواسانی می‌شناسیم.  

این بنا که پس از انقلاب هم کاربری خود را حفظ کرده بود، در اول مهر 1382، با شماره ۱۰۴۱۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت و مشمول قوانین حفاظتی شد. پس از آن، در سال‌های 1387 تا 1389، این عمارت بازسا